Μάθημα: Κοινωνιολογία του Ελεύθερου Χρόνου
Διδάσκων: Γεωργούλας Ευστράτιος
ΕΙΣΑΓΩΓΗ
Σε τι αναφέρεται το μάθημα
Κοινωνιολογική ανάλυση ενός από τους κυριότερους τομείς της κοινωνικής οικονομίας στις σύγχρονες δυτικές κοινωνίες. Τα θεωρητικά μοντέλα της κοινωνιολογίας του ελεύθερου χρόνου που αποτελούν τη πρωτοπορία της σύγχρονης κοινωνιολογικής σκέψης συνθέτουν ένα παραδειγματικό πεδίο μελέτης των κοινωνικών συμπεριφορών και των στυλ ζωής καθώς καταγράφουν και αναλύουν τον κυρίαρχο κοινωνικό χρόνο, σήμερα.
Που δίνεται η κυριότερη έμφαση
Η μελέτη των τρόπων διάθεσης του ελεύθερου χρόνου αποτελεί σημαντικό μέρος της μελέτης της σύγχρονης ελληνικής κοινωνίας και μάλιστα ως προς την κοινωνική ανάπτυξη και τη βελτίωση της ποιότητας της ζωής, που αποτελούν και στρατηγικούς στόχους του Τμήματος. Προβληματικές όπως η ανάπτυξη της «βιομηχανίας του ελεύθερου χρόνου», με ιδιαίτερη έμφαση στη βιομηχανία του θεάματος και του τουρισμού-αναψυχής, η σύνδεση σχόλης και υγείας θεραπείας με έμφαση σε εξειδικευμένα προγράμματα θεραπευτικής μεταχείρισης μειονεκτούντων ατόμων και συνταξιούχων, καθώς και το παιχνίδι και οι επιδράσεις του (ψυχικές, κοινωνικές) στο παιδί, είναι ζητήματα που έχουν τεθεί, ερευνηθεί και εντέλει προκαλέσει την καθιέρωση θεματικών τομέων στην επιστήμη. Οι τομείς αυτοί οδήγησαν σε αντίστοιχους επαγγελματικούς τομείς με ιδιαίτερη ανάπτυξη στις δυτικές κοινωνίες τα τελευταία χρόνια. Αντίστοιχα ζητήματα όπως σχόλη και πολιτισμός-κουλτούρα, ελεύθερος χρόνος και κοινωνική διαφοροποίηση, ελεύθερος χρόνος και εθνική ταυτότητα, είναι θέματα που παραμένουν κρίσιμα για τη μελέτη της πορείας εξέλιξης μιας τοπικής κοινότητας, μιας κοινωνικής ομάδας, ενός κράτους στη μεταβιομηχανική κοινωνία.
Γιατί το μάθημα αυτό υπάρχει στο Πρόγραμμα Σπουδών
Σύμφωνα με τις αρχές του προγράμματος σπουδών τα υποχρεωτικά κατ΄επιλογή μαθήματα συμπληρώνουν την επιστημονική φυσιογνωμία του φοιτητή και παρέχουν περισσότερο εξειδικευμένες γνώσεις οι οποίες θεωρούνται βασικές για ευρεία κατηγορία κοινωνιολογικών απασχολήσεων στην αγορά εργασίας. Η ύπαρξη του συγκεκριμένου μαθήματος είναι σύμφωνη με τα παραπάνω καθώς και με το σχεδιασμό του Τμήματος μέρος του οποίου αποτελεί ο Τομέας Κοινωνιολογίας της νεότητας, του αθλητισμού και της αναψυχής
Στόχοι του μαθήματος
Ο βασικός στόχος του μαθήματος είναι η γνωριμία του φοιτητή με τα θεωρητικά μοντέλα ανάλυσης του κοινωνικού φαινομένου του ελεύθερου χρόνου. Ταυτόχρονα θα επιδιωχθεί η κατανόηση και η λειτουργική χρήση εννοιών όπως η σχόλη, και μεθοδολογικών εργαλείων σε σχέση με τον εργασιακό χρόνο και τη μαζική κουλτούρα. Η επίτευξη της παραπάνω γνώσης θα εξακριβώνεται κυρίως μέσα από κριτικές εργασίες σε σχέση με το υπάρχον ερευνητικό έργο, όπως έχει καταγραφεί στην ελληνόγλωσση και ξενόγλωσση βιβλιογραφία
Τι θα διδαχθεί ο φοιτητής :
Μέχρι το τέλος αυτού του εξαμηνιαίου μαθήματος θα πρέπει να αισθάνεστε ικανοί για να συζητάτε και να εφαρμόζετε έννοιες όπως η σχόλη, μεθοδολογικά εργαλεία σε σχέση με τον εργασιακό χρόνο ή την μαζική κουλτούρα, και τα θεωρητικά μοντέλα άρνησης της ύπαρξης του ελεύθερου χρόνου και να προσεγγίζετε με ικανοποιητική κατανόηση τα εξής θέματα:
τις σχέσεις ατόμου-κοινωνίας–χρόνου
τις νέες σχέσεις στη εργασία και τον ρόλο των τεχνολογιών
ζητήματα που αφορούν τη νεότητα και τα προβλήματα από τα οποία μαστίζεται,
ζητήματα όπως γλώσσα-κουλτούρα και
περιθωριοποίηση, βία, εγκληματικότητα και φορείς κοινωνικού ελέγχου,
κατά φύλα καταμερισμός της κουλτούρας
Υλικό Μελέτης
Το βασικό εγχειρίδιο για το μάθημα αυτό είναι το Κοινωνιολογία του ελεύθερου χρόνου, της Α. Κορωναίου, εκδ. Νήσος, Αθήνα 1996
Βιβλιογραφία
Ξενόγλωσση Βιβλιογραφία
Adorno, T., 1941, Veblen’s Attack on Culture. Studies in Philosophy and Social Sciences
(1954), How to Look at Television, The Urarterly of Film, Radio and Television
(1975, 1967), Culture Industry Reconsidered. New German Critique
(1978), Culture and Administration. Telos
Adorno, T. and Horkheimer, M(1979, 1944), Dialectic of Enlightenment (trans. J. Cumming). London: Verso
Aron R., (1962) On Leisure in Industrial Societies. In J. Brooks(ed) The One and the Many, Harper and Row, New York
Bailey P., 1989, “Leisure, Culture and the Historian: Reviewing the First Generation of Leisure Historiography in Britain” in Leisure Studies, vol.8, no. 2, pp. 107-28
Bailey P.,1978 Leisure and Class in Victorian England: Rational Recreation and the Contest for Control 1830-1885, Routledge, London
Clarke J. and Critcher C., 1985, The Devil Makes Work: Leisure in Capitalist Britain, London, Macmillan, pp. 225-9
Coalter F. (1980), Leisure and Ideology: Notes towards a Context for the Study of the State and Leisure Policy. Leisure Studies Association Quarterly
Coalter F. and Parry, N. C.A. (1982), Leisure Sociology or the Sociology of Leisure? North London Polytechnic, London
Coalter F., (1998), Leisure studies, leisure policy and social citizenship: the failure of welfare or the limits of welfare? Leisure Studies, 17, 1, 21-36
Cohen S. (1972), Folk Devils and Moral Panics. MacGibbon and Kee, London
Coles R., 1975, “Football as a Surrogate Religion?” in Hill M. (ed.), A Sociological Yearbook of Religion in Britain, SCM Press, London, pp. 61-77
Crither C., Bramham P., Tomlinson A., 1994, Sociology of leisure, Spon Press
Critcher C. (1982), The Politics of Leisure: Social Control and Social Development. In Work and Leisure: The implications of Technological Change, Tourism and Recreation Research Unit Conference Proceedings, Edinburgh
Dumazedier J., 1967, Towards a Society of Leisure, Free Press, New York
Dumazedier J., (1962), Vers une civilisation du loisir ? Paris : Seuil
Dumazedier J., (1988), Révolution culturelle du temps libre : 1968-1988. Méridien Klincksieck (Societes)
Dumazedier J., Pronovost G., Attias- Donfut C., Samuel N., (1993), Temps libre et modernité. Québec : Presses Universitaire du Québec
Dumazedier J., (1960), Current Problems of the Sociology of Leisure, International Social Science Journal 4:522-31
(1974), The Sociology of Leisure (trans. M. A. MacKenzie), Elsevier, Amsterdam
Ελληνόγλωσση Βιβλιογραφία
Veblen T., (1982), Η θεωρία της αργόσχολης τάξης, η οικονομική μελέτη των θεσμών. Αθήνα: Κάλβος
Γαρδίκη Ολυμπία, Κελπέρης Χρήστος, Μουρίκη Αλίκη, Μυριζάκης Γιάννης, Παραδέλλης Θόδωρος, Τερέπογλου Αφροδίτη, 1988, Νέοι: Διάθεση χρόνου- Διαπροσωπικές σχέσεις, Μέρος Α΄, εκδόσεις ΕΚΚΕ, Αθήνα
Γαρδίκη Ολυμπία, Μουρίκη Αλίκη, Μυριζάκης Γιάννης, Παραδέλλης Θόδωρος, Τεπέρογλου Αφροδίτη,1987, Νέοι: Διάθεση χρόνου- Διαπροσωπικές σχέσεις, Μέρος Β΄, εκδόσεις ΕΚΚΕ, Αθήνα
Γεωργακόπουλος Γ., Σωτηρόπουλος Γ., 2000, Τουριστική και ξενοδοχειακή νομοθεσία, εκδ. Νομική Βιβλιοθήκη.
Γεωργούλας Σ., 1999, Κράτος και Ναρκωτικά, Ατραπός, Αθήνα
Γεωργούλας Σ., 2000, Ανήλικοι Παραβάτες, εκδόσεις Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα
Gribbin J., 1982, Τα μυστήρια του χρόνου, Ωρόρα, Αθήνα
Gutenschwager G.και Μ., 1978, «Έρευνα χρήσης χρόνου. Συνοπτικά αποτελέσματα απογραφής δραστηριοτήτων των Αθηναίων κατά το 1972-1973», Επιθεώρηση Κοινωνικών Ερευνών, β΄ και γ΄ τετράμηνο
Elias N., Dunning E., 1998, Αθλητισμός και ελεύθερος χρόνος στην εξέλιξη του πολιτισμού, εκδ. Δρομέας, Αθήνα
Κρασανάκης Γ., 1984, Κοινωνιοπαιδαγωγική του ελεύθερου χρόνου. Τα αποτελέσματα μιας κοινωνικής έρευνας, Europress, Αθήνα
Lafargue P., 1981, Το δικαίωμα στην τεμπελιά, Ελεύθερος Τύπος
Τόμσον Ε.Π., 1994, Χρόνος, εργασιακή πειθαρχία και βιομηχανικός καπιταλισμός, Νησίδες, β΄ εκδ. Αθήνα
Toti Gianni, 1982, Ο ελεύθερος χρόνος, εκδόσεις Μνήμη, Αθήνα
Ερωτήσεις επανάληψης και αυτοελέγχου της μελέτης (βασικές, ενδεικτικές)
Η έννοια του ελευθέρου χρόνου στον Αριστοτέλη
Ο ελεύθερος χρόνος στη σκέψη των ιδρυτών της κοινωνιολογίας
Η επίδραση του έργου του Ντυμαζντιέ στη γένεση της κοινωνιολογίας του ελεύθερου χρόνου
Η έννοια του παιχνιδιού στο έργο του Καγιουά σε σχέση με τον Χουίζινγκα
Η ανανέωση της κοινωνιολογίας του ελεύθερου χρόνου από τον Προνοβό και η επίδραση του έργου του Ρ. Συ
Ενδεικτικό ημερολόγιο μαθήματος
Ιστορική διάσταση του ελεύθερου χρόνου. Από τον «ιερό χρόνο» στον βιομηχανικό χρόνο. Ο ελεύθερος χρόνος ως κοινωνική κατάσταση των εργαζομένων. Ο ελεύθερος χρόνος στο σύγχρονο δυτικό πολιτισμό μετά την «εποχή της αφθονίας»
(διαλέξεις: 2)
Κοινωνιολογικές θεωρίες του ελεύθερου χρόνου. Οι πρόδρομοι. Οι κλασικοί (Μαρξ, Βέμπερ, Ντυρκέμ, Βέμπλεν, Χουίζινγκα)
(διαλέξεις: 2)
Στη σκιά της κοινωνιολογίας της εργασίας (Ρίσμαν, Φρίντμαν)
(διαλέξεις: 1)
Ο ελεύθερος χρόνος ως ιδιαίτερο αντικείμενο της κοινωνιολογίας. Η «γαλλική σχολή». Η «αγγλική σχολή». (Ντυμαζντιέ, Πάρκερ, Ρόμπερτς)
(διαλέξεις: 2)
Κριτικές απόψεις (Λανφάν)
(διαλέξεις: 1)
Οι επίγονοι της σχολής του Χουίζινγκα. Η «αμερικανική» σχολή για τη μελέτη του ελεύθερου χρόνου (Καγιουά, Γιονέ)
(διαλέξεις: 1)
Ανανεωτικές θεωρίες της κοινωνιολογίας της σχόλης. Η κοινωνιολογία των κοινωνικών χρόνων (Προνοβό, Ρ.Συ)
(διαλέξεις: 1)
Σύγχρονες προσεγγίσεις. Κοινωνιολογία της καθημερινής ζωής (Μπωντριγιάρ, Μαφεζολί, Λιποβετσκί)
(διαλέξεις: 1)
Ειδικά θέματα κοινωνιολογίας του ελεύθερου χρόνου. Ελεύθερος χρόνος και πολιτισμική δυναμική. Ελεύθερος χρόνος και γυναίκες
(διαλέξεις: 1)
Η κοινωνιολογία του ελεύθερου χρόνου στην Ελλάδα. Η ερευνητική παραγωγή
(διαλέξεις: 1)
|
